Nachtlenzen (ortho-K): hoe werken ze en waar let je op?

Nachtlenzen zijn harde contactlenzen die je ’s nachts draagt, zodat je overdag scherp ziet zonder bril of lenzen. Ze zijn bedoeld voor mensen die bijziend zijn. Hieronder lees je hoe ze werken, voor wie ze zijn en waarom hygiëne en controles zo belangrijk zijn. Meer over glazen, lenzen en metingen vind je in onze gids glazen en oogmeting. Wij zijn geen artsen of optometristen en geven geen medisch advies. Of nachtlenzen bij jou passen, bespreek je met een contactlensspecialist, optometrist of oogarts.

Wat zijn nachtlenzen?

De officiële naam is orthokeratologie, vaak afgekort tot ortho-K of OK. De Optometristen Vereniging Nederland (OVN) wijst erop dat “nachtlens” eigenlijk een merknaam is, maar in de volksmond wordt het woord voor alle lenzen van dit type gebruikt.

Het is een vormstabiele (harde) lens met een speciale vorm. Volgens Oogartsen.nl, de site van de Nederlandse oogartsen, drukt de lens het hoornvlies tijdens het slapen op een gecontroleerde manier iets vlakker. Daardoor ben je minder bijziend. ’s Ochtends haal je de lens eruit en zie je een tijd scherp zonder correctie. Oogartsen.nl noemt ongeveer 12 uur, maar dat verschilt per persoon. Het effect blijft zolang je de lenzen regelmatig draagt. Stop je helemaal, dan krijgt het hoornvlies volgens dezelfde bron binnen ongeveer 6 weken zijn oude vorm terug.

Voor wie zijn nachtlenzen bedoeld?

Nachtlenzen zijn bedoeld voor bijziendheid. Volgens Oogartsen.nl is de kans groot dat je na het dragen zonder bril of lenzen goed ziet als je sterkte tussen -0,50 en -3,00 ligt. Bij een hogere sterkte blijft er waarschijnlijk een reststerkte over. De OVN schrijft dat ortho-K algemeen als veilig wordt gezien tot ongeveer -4,5.

Niet iedereen komt in aanmerking. Een aanpasser kijkt onder meer naar je sterkte en de vorm van je hoornvlies. Heb je moeite met lezen van dichtbij, dan zijn nachtlenzen daar niet voor bedoeld; een leesbril of multifocale oplossing bespreek je met je opticien. Zie ook welke leesbril sterkte je nodig hebt.

Wat zijn de risico’s van nachtlenzen?

Volgens Oogartsen.nl is het risico op een hoornvliesinfectie bij nachtlenzen enigszins verhoogd. De OVN noemt een infectie van het hoornvlies (microbiële keratitis) de complicatie met de meeste impact, en wijst vooral gebrekkige hygiëne en het ’s nachts dragen aan als oorzaak van een hoger risico. Een zeldzame maar ernstige vorm is acanthamoeba keratitis.

In haar standpunt geeft de OVN deze schattingen van de kans op een infectie, per 10.000 jaar lensdragen. Het Nederlands Oogheelkundig Gezelschap (NOG) merkt op dat de literatuur geen exacte cijfers voor nachtlenzen geeft, dus zie dit als een grove indicatie.

Zijn nachtlenzen geschikt voor kinderen?

Nachtlenzen worden soms aangeraden om het toenemen van bijziendheid bij kinderen af te remmen. Daarover verschillen de beroepsgroepen van mening. De Corneawerkgroep van het NOG, de vereniging van oogartsen, schreef in 2018 dat zij nachtlenzen bij kinderen krachtig afwijst. De reden: het risico op complicaties is bij kinderen groter en kinderen houden zich minder goed aan de regels.

De OVN deelt de zorgen grotendeels, maar vindt dat ortho-K onder strikte voorwaarden wel kan: een deskundige aanpasser, goede hygiëne- en nazorgafspraken en de juiste apparatuur, zoals een spleetlamp en een corneatopograaf. Twijfel je voor je kind, bespreek het dan met de oogarts of optometrist en vraag naar de voor- en nadelen.

Hoe gaat het aanmeten en hoe vaak moet je op controle?

Nachtlenzen worden aangemeten door een contactlensspecialist of optometrist, ook bij sommige opticienketens. De aanpasser meet de vorm van je hoornvlies met een corneatopograaf, een apparaat dat daar een soort hoogtekaart van maakt. Volgens Oogartsen.nl moet de lens zeker in het begin vaker worden gecontroleerd dan een gewone harde lens. Volgens de OVN wordt bij elke controle gekeken of het hoornvlies beschadigd is. Sla die controles dus niet over, ook niet als je goed ziet.

Waar let je op bij hygiëne?

• Volg precies de instructies van je aanpasser voor schoonmaken en bewaren.
• Gebruik alleen de vloeistof die je aanpasser voorschrijft, nooit kraanwater.
• Was en droog je handen voor je de lenzen aanraakt.
• Houd het lenzendoosje schoon en vervang het op tijd.
• Krijg je een rood of pijnlijk oog, ben je lichtgevoelig of zie je slechter? Zet de lens dan niet meer in en neem meteen contact op met je aanpasser of huisarts. Op Thuisarts.nl lees je wanneer je de huisarts belt bij een rood oog.

Draag je voor het eerst lenzen, lees dan ook wat je moet weten als je voor het eerst contactlenzen draagt.